امروز جمعه 19 آذر 1395
ساعت 07:20:34
خانه آرشیو پیوندها جستجو درباره ما ارتباط با ما تبلیغات RSS

صفحه نخست

هنری

گفتگو

فرهنگی

اقتصادی

حوادث

سیاسی

علمی

اجتماعی

ورزشی


یادداشت
چاپ

کد خبر : 4246

تاریخ انتشار : 16/03/1393 - 08:22

15خرداد ، نقطه عطف پیروزی انقلاب اسلامی

قیام خونین ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ را بسیاری، نقطه عطف آغاز نهضت انقلاب اسلامی ایران دانسته اند. یا به عبارتی15خرداد ،آغاز یک حرکت مکتبی و انقلاب اسلامی بود ...

 15خرداد ، نقطه عطف پیروزی انقلاب اسلامی

اختصاصی جویباران - قیام خونین ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ را بسیاری، نقطه عطف آغاز نهضت انقلاب اسلامی ایران دانسته اند. یا به عبارتی15خرداد ،آغاز یک حرکت مکتبی  و انقلاب اسلامی بود که با رهبری قصیده بلند عرفان، امام خمینی(ره)، در 22بهمن 57 به پیروزی رسید. در آستانه قیام 15خرداد بر آن شدیم تا معرفی مختصری از  این روز و اهمیت تاریخی آن  داشته باشیم. باشد که در پاسداشت یوم الله 15 خرداد در راستای ماندگاری و نکوداشت آن به عنوان «خمیرمایه نهضت مبارک ملت بزرگ ایران» خدمتی هر چند کوچک انجام داده باشیم.

علل و عواملی که منجر به قیام 15 خرداد شد:

انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال 1339(1960) با روی کار آمدن دمکراتها  به رهبری کندی همراه بود.کندی برخلاف گذشتگان  خواهان  سیاست انعطاف پذیری  در رویارویی با جمهوری  ها و علی الخصوص کشورهای جهان سوم بود. از جمله ابزارهای دولت کندی، روی کار آمدن  دولتهای غیر نظامی  بود وی  همچنین در بعد اقتصادی  از جمله  برنامه های خود را ایجاد طبقه متوسط و به راه انداختن صنایع مونتاژ و گسترش اقتصاد مصرفی می دانست.

در این میان که شاه پس از کودتای 28مرداد خود را مدیون آمریکا می دانست،  طوری که آمریکا را فرشته نجات سلطنت  می خواند برخلاف میل باطنی از سیاستهای کاری و فکری کندی حمایت می کرد.  محصول  این کار و برنامه  روی کار آمدن   دولت شریف امامی  و طرح  شعار های آزادی  احزاب  و فضای  باز سیاسی و اصلاحات اداری بود و چون اینها در نظر کندی نبود طبعا هئیت حاکمه  بر روی علی امینی حساب ویژه ای باز کرد.

امینی در 17 اردیبهشت 1340 به نخست وزیری  منصوب شد و با شعار مبارزه با فساد و انحلال مجالس که جز اولین برنامه های کاری وی و مطابق میل و فکر آمریکا نیز بود شروع کرد. ((اصلاحات ارضی )) را در  دی 1340با حمایت قاطع آمریکا کلید زد  و برای تأمین  بودجه آن كنسرسیوم نفت با اشاره آمریکا تولید نفت را در ایران 3برابر کرد به طوری که ایران در آن زمان به عنوان  سومین کشور صادر کننده نفت شناخته شده است. (1)

امینی  با توجه به تجاربی که از دولت مصدق داشت به کنترل ارتش اصرار می ورزید  و این در حالی بود که شاه با این طرح مخالف بود. با این وجود همه اینها کافی نبود ،شاه پس از سفرفروردین 1341 به آمریکا ، به کندی و سران آمریکا قولهای می دهد که برای  اجرای آن در ایران ناچارا در 28تیر 1341اسدالله علم را به جای امینی برمسند  نخست وزیری منصوب می کند که انتصاب علم را می توان سرآغاز یکپارچگی  در ساختار  و شاکله ی  حکومت شاه و شروعی  بر دیکتاتوری کاملا  مطلق  در ایران دانست.

 در 16مهر 1341علم اولین اقدام دولت خود را با تصویب لایحه ی انجمن های ایالتی  و ولایتی آغاز کرد  که طبق  این لایحه دولت در غیاب مجلس حکم قانونی دارد و در این لایحه بر لزوم حذف اسلام  از شرایط نمایندگی  و لزوم سوگند به کتاب آسمانی به جای قرآن و همچنین به ضرورت آزادی زنان در فعالیتهای اجتماعی اشاره شده بود. اگرچه این طرح مقدمه ای برای مبارزه با اسلام بود، اما با دخالت و هوشمندی مراجع و علما  علی الخصوص امام (ره) منجر به آن شد  که  این طرح در آذر همان سال از سوی علم پس گرفته شود و از دستور کار دولت خارج شود.

علم در گام بعدی از فعالیتها، اجرای طرح انقلاب سفید را وعده داد تا به طرق دیگر بتواند نقشه های آمریکایی را در ایران به ثمر برساند. اگرچه در راستای این طرح  تلاشهای فراوانی شد تا میان روحانیت و مردم اختلاف ایجاد شود ، ولی به لطف و مشیعت خداوند و بیداری روحانیون این کارشان ره به جایی نبرد.

 در فروردین   1342  امام بیدار دل با سخنرانی خود تحریم جشن نوروزی ، نقشه های ضد اسلامی و آمریکایی شاه و همچنین توطئه های ایجاد شده را در حوزه خنثی کرد . این درایت و اقدام هوشمندانه امام زمینه ساز حمله به مدرسه فیضیه در فروردین 1342شد، مأموران  شاه به مجلس سوگواری و عزای امام صادق(ع) یورش بردند . امام  هم پیرامون  این عمل  آنها که منجر به شهادت و مجروح شدن  ده ها تن شد پیام مفصلی  برای مردم  و به ویژه  علما  و سخنرانان صادر فرمودند که می توان از آن به عنوان زمینه ساز قیام مردم در 15خرداد 1342و روند جدیدی در مبارزه یاد کرد.2 این  نابسامانی  ها و اعتراضات همچنان ادامه داشت تا اینکه در آستانه فرارسیدن ماه محرم ساواک به دستور شاه جمعی از روحانیون را جمع  کرد و با تهدید به آنها، دستور داد در سخنرانی های خود 3مطلب را رعایت کنید:

1ـ بر ضد شخص شاه مطلبی نگویند.

از اسرائیل و آنچه مربوط به اسرائیل است‌، مطلبی گفته نشود.

3ـ نگویند اسلام و قرآن درخطر است و دستگاه را ضداسلامی نخوانند.

زمانی که حضرت امام (ره)  از این مطالب مطلع شدند با صدور بیانیه ای خطاب به واعظان وسخنرانان «این التزامات علاوه بر این كه ارزش قانونی نداشته و مخالفت با آن هیچ اثری ندارد، التزام گیرندگان مجرم و قابل تعقیب هستند... سكوت در این ایام‌، تأیید دستگاه جبار و كمك به دشمنان اسلام است‌. (3)

در پی صدور این پیام از سوی امام دلها  موج تازه و تحرک جدیدی در بین واعظان و سخنرانان و میل و رغبتشان برای اعلام و رسوایی جنایت رژیم شاه ایجاد شد و در این میان مراسمات مذهبی و اعتراضات  همراه با شعارهای تند و انقلابی در دفاع از حرف امام در شهرها و شهرستانها  صورت گرفت  و با سخنرانی تاریخی و ماندگار  بت شکن جمارانی در روز عاشورا در مدرسه فیضیه شکل تازه ای دوباره به خود گرفت.و نیز در شب 11محرم تظاهرات با شکوهی از سوی دانشجویان دانشگاه تهران برگزار می شود که در چنین فضاو موقعیتی شاه و دستگاه سلطنت مجبور به دستگیری امام (ره) می شوند.

واقعه 15خرداد

در ساعت 4صبح روز 12محرم (15خرداد 1342)، نیروهای امنیتی و نظامی رژیم ستم شاهی خانه ی ساده  و بی آلایش امام در قم را محاصره و بعد از وارد شدن وی را به جرم  سخنرانی  کوبنده ای که 3روز پیش صورت گرفت و طی آن پرده از جنایت اربابان آمریکا و اسرائیلی او برداشته بود دستگیر  و  به تهران بردند. قبل از طلوع آفتاب خبر دستگیری  امام در قم پیچید  و دیری نگذشت که این شهر زیر پای مردان و زنان مسلمان و انقلابی که به قصد اعتراض از خانه بیرون آمدند در حمایت از رهبرشان پر شد. در ادامه در دیگر شهر ها همچون تهران - شیراز  - اصفهان  در گیریهای صورت گرفت .در قم تا ساعت 15بعد ظهر به طول انجامید. ولی کل قیام تا 3روز در سراسر کشور ادامه داشت و به ظاهررژیم توانست قیام را بخواباند. اما اگرچه آمار دقیقی از تعداد  شهدای و اقعه خونین 15خرداد وجود ندارد ولی به روایت  بعضی از رسانه ها تعداد شهدای این واقعه بین 4تا10نفر بوده است.

 ویژگی قیام 15خرداد:

 الف)اسلامی شدن مبارزه:

آنچه  در قیام  15خرداد کاملا مشخص بو د، اسلامی بودن این جنبش و رهبری آن که مرجع تقلید و زعیم حوزه علمیه قم بود جلوه گر شده بود. با رهبری امام  افسانه جدایی دین از سیاست که چندین سال از سوی رژیم ستم شاهی تبلیغ می شد از بین رفت  و مردم مبارزه را همچون نماز و روزه  واجب می دانستند.

ب)اخلاص و قاطعیت در رهبری :

حضرت امام با پیروی از نیاکان  صالحش  برای احیای  دین و اسلام در مقابل حکومت شاه ایستاد و همواره مردم را برای مبارزه دعوت می کرد و آنان را از خیانتهای رژیم آگاه می ساخت ایشان در آغاز این نهضت همواره  می فرمودند: ((همانند رسول خدا(ص‌) و سایر انبیای الهی موظف به ادای تكلیف هستیم‌، آنچه برای ما در درجه اول اهمیت قرار دارد، همین ادای تكلیف است نه پیروزی‌.)) این اخلاص در جای خود در رهبری امام خمینی چنان قاطیعتی به وجود آورد که از عوامل مهم پیروزی نهضت است.

ج)مردمی شدن مبارزه:

 قیام 15 خرداد را می توان  اولین و کاملترین نهضت مردمی دانست این نهضت به هیچ گروهی از مردم  اختصاص نداشت بلکه برای همه ی مردم بوده است مردمی بودن این نهضت را می توان نتیجه عمومی بودن  و ریشه دار بودن مکتب آن دانست. رابطه اما با توده ای از مردم  از طریق  روحانیون برقرار می شد و مسجد و حسینیه ها نیز پایگاه اصلی این ارتباطات بود.

د)مخالف با اصل سلطنت:

خصوصیت مهم دیگر نهضت 15خرداد این بود كه برخلاف عموم حركتها و مبارزه‌های قبل‌، هدف اصلی را نشانه گرفته بود و شاه را مقصر اصلی می‌دانست‌. پیش از این نهضت‌، سیاستمداران و مبارزان سیاسی یا جرأت مخالفت با اصل رژیم سلطنتی را نداشتندیااصولاً به براندازی آن معتقد نبودند. اما ویژگی حركتی كه به رهبری امام خمینی آغاز شد این بود كه حرف دل مردم را كه شاه و دربار را عامل فسادهای داخلی و خیانتهای بیگانگان می‌دانستند، شعار خود قرار داده بود و تیشه بر ریشه رژیم پوسیده وكهن و فاسد سلطنتی می‌زد.

تأثیرات سیاسی و اجتماعی قیام 15خرداد

 الف)محو شدن جاذبه گروه های سیاسی:

بعد از قیام 15خرداد  فضای فعالیت  گروه های غیر اسلامی از بین رفت ،  امام روشن دل نتیجه نهائی را سرنگونی  رژیم ستم شاهی دانست و آن را آشکارا اعلام کرد و  قاطبه گروه های سیاسی  مخالف که کمتر از این را امیدوار بودند جاذبه خود را از دست دادند.

ب)تکامل  مبارزات سیاسی و رشد  توده مردم:

15 خرداد همان طور که پیش تر به آن اشاره شد موجب  گسترش مبارزه سیاسی مردم  و و دامنه آگاهی آنان شد و نیز با عمق فاجعه  و جنایات رژیم  آشنا شدن  و سرنگونی  رژیم را جز شعار های اصلی خود قرار دادند.
 

ج) بر ملاشدن چهره منافقانه شاه :

با نهضت پانزده خرداد پرده ریاكاری از چهره شاه و حكومت او برافتاد و شاه ناچار شد ماهیت ضددینی و ضداسلامی خود را آشكار كند و همین امر یكی از عوامل مهم آگاهی مردم و یكی ازموجبات سقوط وی شد. پس از قیام 15 خرداد برای رژیم شاه دو راه بیش باقی نمانده بود؛ یا قبول شكست در برابر نهضت اسلامی و یا مبارزه صریح با اسلام و روحانیت و مرجعیت‌، و شاه ناچار برای نجات خود راه دوم را انتخاب كرد. هرچند كه این راه‌، با آنكه در ابتدا برای او پیروزی‌های زودگذری فراهم آورد، ولی وی رابه صورت قطعی در سراشیب سقوط قرار داد زیرا ماهیت منافقانه وی را برملا ساخت و دشمنی وی را با اسلام علنی كرد.

15خرداد، رواق باز تابنده فریاد سید جمال و مظلومیت  شیخ فضل الله و آگاهی خیابانی  و سیادت سعیدی و غرور و قهرمانی غفاری است. وبی شک نکته ای که می توان دوباره به  اشاره کرد 3عنصر اصلی این نهضت است که عبارت اند از: اسلام ، امام خمینی (ره) و مردم بودند که از پایه ها و عوامل اصلی آن محسوب می شدند. در پایان و در آستانه این قیام مهم و سالگرد اتحال امام خمینی(ره) سلام و درودی می فرستیم بر مقام بلندشان و آرزو می کنیم از مسیری که برای ما ایجاد کردند خارج نشویم ونگهبان لایقی برای حفظ و حراست از این دستاوردها و آرمانها ی سترگ باشیم .


پانوشتها:
 1- قیام 15 خرداد به روایت اسناد ساواك‌، جلد اول‌، صفحه 16
 2 ـ صحیفه نور ـ جلد اول‌.
 3 ـ كوثر، مجموعه سخنرانی‌های حضرت امام خمینی‌، جلد اول‌، تهران‌، مؤسسه تنظیم و نشر آثا امام خمینی‌، 1371، ص 84

نویسنده : هادی صداقتی بورخانی
دیدگاه شما در مورد : 15خرداد ، نقطه عطف پیروزی انقلاب اسلامی

 15خرداد ، نقطه عطف پیروزی انقلاب اسلامی

 

  • آخرین اخبار
  • پربیننده ترین ها
RSS
خانه | آرشیو | پیوندها | جستجو | درباره ما | ارتباط با ما | تبلیغات | RSS