امروز شنبه 20 آذر 1395
ساعت 02:44:31
خانه آرشیو پیوندها جستجو درباره ما ارتباط با ما تبلیغات RSS

صفحه نخست

هنری

گفتگو

فرهنگی

اقتصادی

حوادث

سیاسی

علمی

اجتماعی

ورزشی


اخبار شهرستان جویبار
چاپ

کد خبر : 27902

تاریخ انتشار : 18/11/1394 - 08:41

انقلاب اسلامی ایران، ظهور ژئوپلیتیک شیعه، تغییر موازنه قدرت / قسمت اول

ژئوپلیتیک، در دیدگاه اندیشمندان علوم سیاسی و جغرافیای سیاسی، همواره از مفاهیم ناپایدار و رو به تحولی به شمار می رود که به واسطه ی آن موقعیت ژئوپلیتیک متحول کشورها در سطوح مختلف نظام بین المللی، جهانی و منطقه ای مورد ارزیابی علمی قرار می گیرد.

انقلاب اسلامی ایران، ظهور ژئوپلیتیک شیعه، تغییر موازنه قدرت / قسمت اول

ژئوپلیتیک، در دیدگاه اندیشمندان علوم سیاسی و جغرافیای سیاسی، همواره از مفاهیم ناپایدار و رو به تحولی به شمار می رود که به واسطه ی آن موقعیت ژئوپلیتیک متحول کشورها در سطوح مختلف نظام بین المللی، جهانی و منطقه ای مورد ارزیابی علمی قرار می گیرد.

امروزه، از نظر موقعیت ژئوپلیتیک جهانی، اگر نظام جهانی یک پیکر واحد در نظر گرفته شود، جمهوری اسلامی ایران، قلب این پیکره ی جهانی محسوب می شود. وقوع انقلاب اسلامي در دوره ي ما رويكرد جديدي از رابطه ي مفهومي تشيع و ايران را شكل داد، انقلاب ايران از ديدگاه فرهنگي و اجتماعي همچون انقلاب  هاي ديگر، راه را براي دگرگوني هاي سياسي و اجتماعي كلان باز كرد ( 11:1982,Brier and Calvert) . به واقع، در اثر اين رخدادهاي متعدد و پس از آن بود كه تشيع به يكي از عوامل مهم و تأثيرگذار دنياي ژئوپليتيك تبديل شد بطوری که با انقلاب اسلامي، پتانسيل نهفته در مذهب تشيع شكوفا شد و اين مذهب در كشور بزرگي مثل ايران به قدرت سياسي دست يافت، كشوري كه از يك سو به دليل موقعيت منحصربه فرد جغرافيايي و ژئوپليتيك در آسياي جنوب غربي و نيز داشتن ذخاير عظيم انرژي فسيلي در منطقه ي خليج فارس و درياي خزر، دنيا به آن چشم دوخته است (توال،1382: 56).

از سوي ديگر، انقلاب در كشوري رخ داده بود كه با اكثريت 90 درصدي جمعيت شيعه و دربرگرفتن كمابيش 40 درصد از شيعيان جهان، كانون قلمروهاي شيعي به شمار مي رود و بنابراين تأثيرات زيادي را در خارج از مرزها، به ويژه در ميان گروه ها و جوامع شيعه مذهب از خود به جا گذاشت (حافظ نيا و احمدي، 1388: 105). علاوه براین موارد موقعیت ژئوپلیتیکی ایران، در ساختار فضائی ژئوپلتیک جهانی همراه با دارا بودن کدهای ژئوپلیتیک مؤثر و خیلی قوی در داخل کشورهای همسایه و منطقه ی خاورمیانه، به گونه ای است که قدرت های جهانی و نیز کشورهای هم منطقه با ایران را نسبت به تغییر در وزن ژئوپلیتیکی و تحولات داخلی و خارجی خود بسیار حساس کرده است، زیرا در بسیاری از موارد منافع ملی کشورهای منطقه و منافع بازیگران داخلی کشورهای منطقه در رابطه ی مستقیم با شرایط ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک ایران و تصمیمات رأس نظام سیاسی ایران قرار دارد.

در سطح جهانی اهمیت موقعیت ژئوپلیتیکی ایران به گونه ای تشریح شده است که آن را هارتلند ژئوپلیتیک قرن بیست و یکم و در قلب منطقه ی بیضی شکل انرژی استراتژیک، قرار داده است؛ به طوری که هرگونه تغییری در وضعیت ژئوپلیتیک ایران، شرایط ژئوپلیتیکی کشورهای منطقه ی خاورمیانه را بر هم زده و در سطح جهانی تغییرات و تبعات ژئواستراتژیک بر جای می گذارد.

در تعريفي كامل، ژئوپليتيك علم مطالعه ي روابط متقابل جغرافيا، قدرت و سياست و كنش هاي ناشي از تركيب آنها با یکدیگر است (حافظ نیا، 1385: 37)، و توجه عمده ي ژئوپليتيك به رقابت ميان قدرت هاي سياسي و اشكال دگرگون شونده ي سلسله مراتب قدرت در جهان است؛ سلسله مراتبي كه دستاورد بازي هاي سياسي، منطقه اي يا جهاني ميان قدرت ها است. (مجتهدزاده، 1381: 129) .

اما پرسش اساسی این است که چگونه رویکرد فرهنگی و مذهبی می تواند از ماهیت و ومولفه های ژئوپلتیکی برخوردار گردد؟ و همچنین این رویکر چگونه می تواند نظام قدرت را در عرصه منطقه ای و جهانی تغییر دهد یا متحول کند؟ براي روشن شدن اين موضوع بايد اين نكته را در نظر داشت كه به اعتقاد كارشناسان مربوطه، ژئوپليتيك ابعاد و جنبه هاي متعددي دارد، به ويژه ابعاد اين مفهوم از ديد سياسي، نظامي، اقتصادي و نيز، فرهنگي اهميت دارد.  بعد فرهنگي ژئوپليتيك يا "ژئوكالچر" كه خود جنبه هاي متعددي ازجمله مذهب را شامل مي شود، با توجه به نقش مهمي كه در سياست و زندگي بشر دارد، به عنوان يكي از مباحث مهم ژئوپليتيك مطرح و مورد توجه است. (همان: 130)

بنابراين ژئوكالچر يا ژئوپليتيك فرهنگي و مذهبي را مي توان ديدگاهي از مبحث گسترده ي ژئوپليتيك به شمار آورد كه از جنبه ي ماهيت، مفهوم رقابت را در ذهن متبادر مي كند. نقش آفريني مذهب در سياست و پيوند خوردن آن با مفهوم قدرت، تنها امري مربوط به زمان حال و مذهب شيعه نيست درحالی که گلاسنر نيز به نقش مذهب در پديده هاي سياسي اشاره مي كند و برخي از موارد آن را برمي شمارد: ظهور ايرلند به دليل وجود دو مذهب كاتوليك و پروتستان، سوريه به سبب وجود مسلمانان و مسيحيان، هند به دليل وجود دو مذهب اسلام و هندو، فلسطين به واسطه ي وجود يهوديان و مسلمانان، نمونه هايي هستند كه نقش آفريني مذهب در آنها نمايان است، از سوی دیگر اهميت عامل دين و مذهب در برخي از مناطق مذكور به اندازه اي بود كه موجب تجزيه ي همه جانبه و از بين رفتن اتّحاد ملّي شد. براي نمونه تجزيه ي شبه قاره ي هند به دو كشور پاكستان و هند تنها در اثر اختلاف بين مسلمانان و هندوها در سال 1947 م روي داد (سیف زاده، 1372: 179).

در گذشته، ژئوپلیتيک ايران نیز به سبب عواملى، مانند منابع خام يا موقعيت گذرگاهى، مورد توجه قرار مى گرفت، اما با پيروزى انقلاب اسلامی و سقوط شاه، ايران که يکى از متحدين آمريکا و غرب در منطقه بود به نيرومندترين دشمن آن ها در منطقه تبديل شد و منافع آن ها را آماج حملات تبليغى خود قرار داد. از اين رو، غرب از جانب ابعاد جديدى از ژئوپلیتيک ايران احساس خطر مى کند    ( فاضلی نیا، 1385: 21). یکی از مهم ترین این موارد، عوامل اعتقادی و ایدئولوژیک و در رأس آن ژئوپلیتیک اسلامی-  شیعی می باشد. ایران به لحاظ موقعیت جغرافیایی در مرکزجهان اسلامی و در قلب جهان تشیع، واقع شده است بنابراین جمهوری اسلامی ایران از سه بعد »ژئوپلیتیک انرژی »   و  «فرهنگی- ایدئولوژیک »  ظرفیت و توانایی تأثیرگذاری بر نظام بین المللی را دارد. افزون بر آن، ایران، خود زمانی تشکیل دهنده ی نظم بین المللی بوده است.

انقلاب اسلامی ایران 

انقلاب اسلامي ايران به دليل جاذبيت در شعارها، اهداف، روش ها، محتوا و نتايج حركت ها و سابقه مشترك ديني و تاريخي و شرايط محيطي منطقه‌اي و بين المللي، پديده‌اي اثر گذار در جهان اسلام بوده است.

پیروزی انقلاب اسلامی یک مکتب ایدئولوژیک دیگر مخالف با ایدئولوژی مادیگرایی غرب را به موازات ایدئولوژی فرسوده ی کمونیسم اتحاد جماهیر شوروی در مقابل ابرقدرت های غربی قرار داد که با دارا بودن زمینه های فرهنگی قوی در ملل مسلمان جهان و منطقه ی حساس خاورمیانه و برخورداری از ارزش های ناب اسلامی، مبارزه طلبی خود را با ارزش های مادی غرب اعلام نمود. صدور انقلاب اسلامی، بنیادی ترین استراتژی ژئوپلیتیکی بعد از انقلاب بوده و هست که منجر به برانگیختن حساسیت های زیادی بین کشورهای منطقه ای و قدرت های جهانی شده هست.

محتوا و اصول این استراتژی را می توان در بیانات اوایل انقلاب حضرت امام خمینی(ره) یافت: » ما انقلاب مان را به تمام جهان صادر می کنیم؛ چرا که انقلاب ما اسلامی است و تا بانگ لا اله الا الله و محمد رسول الله(ص) بر تمام جهان طنین نیفکند مبارزه هست و تا مبارزه در هر جای جهان علیه مستکبرین هست ما هستیم « ( امام خمینی، 1385 ، ج12: 138). تجديد حيات جوامع اسلامي و رشد روزافزون معنويت و بيداري ملت هاي تحت ستم در سايه ي پيروزي انقلاب اسلامی باعث شد تا ماشين جنگ رواني غرب با تمام قدرت و توان خويش پروسه ي مخدو ش سازي چهره ي انقلاب اسلامی  را با شيو ه ها و ابزارهاي مختلف به كار بندد تا در ارزش هاي اسلامی و امكان اجراي آ نها در قرن بيستم شك و ترديد ايجاد كند كه يکي از توطئه هاي استعماري آنان تحريف و وارونه جلوه دادن صدور انقلاب بود به گونه اي كه هدف از صدور انقلاب را كه دعوت به اسلام بود به معناي تجاوز به سرزمين ديگران و جنگ و زورگيري معرفي كردند.

حضرت امام خميني(ره) در مقام تبيين معنا و مفهوم صدور انقلاب اسلامی تصريح مي كنند: " ما كه مي گو ييم اسلام را مي خواهيم صادر كنيم معنايش اين نيست كه ما سوار طياره بشويم و بريزيم به ممالك ديگر. یک همچون چيزي نه ما گفتيم و نه ما مي توانيم. اما آن كه ما مي توانيم اين است كه مي توانيم به وسيله ي دستگاه هايي كه داريم به وسيله ي همين صدا و سيما به وسيله ي مطبوعات به وسيله ي گروه هايي كه به خارج مي روند اسلام را آن طوري كه هست معرفي كنيم. اگر آن طوري كه هست معرفي بشود مورد قبول همه خواهد بود (امام خمینی، 1385، ج12: 60-61) .

قسمت اول ...

محسن رحمانی واسوکلایی 

دانش آموخته کارشناسی ارشد مطالعات منطقه ای ایران 

دیدگاه شما در مورد : انقلاب اسلامی ایران، ظهور ژئوپلیتیک شیعه، تغییر موازنه قدرت / قسمت اول

انقلاب اسلامی ایران، ظهور ژئوپلیتیک شیعه، تغییر موازنه قدرت / قسمت اول

 

  • آخرین اخبار
  • پربیننده ترین ها
RSS
خانه | آرشیو | پیوندها | جستجو | درباره ما | ارتباط با ما | تبلیغات | RSS